Marktvormen
De verhouding waarin partijen in een bepaalde branche ten opzichte van elkaar staan en de omstandigheden die de aard van de concurrentie bepalen, wordt een marktvorm genoemd.
In welke marktvorm een bepaald product of dienst wordt aangeboden, heeft invloed op het prijsbeleid, de doorzichtigheid van de markt en hoe moeilijk of makkelijk het voor een nieuwe aanbieder is de markt te betreden.
De verschillende marktvormen zijn in te delen naar het aantal aanbieders en de aard van het product of de dienst. Een homogeen product/dienst kent geen duidelijke kwaliteitsverschillen, terwijl een heterogeen product/dienst wel aanwijsbare kwaliteitsverschillen of merkvorming kent.
De indeling van de marktvormen is als volgt:
1 aanbieder
Enkele aanbieders
Veel aanbieders
Homogeen
Monopolie Homogene oligopolie Vrije mededinging Heterogeen
Monopolie Heterogene oligopolie Monopolistische concurrentie
Monopolie
Een monopolie houdt in dat er slechts één aanbieder is in de markt. De prijs voor het product of de dienst wordt niet bepaald door marktwerking, maar door die ene aanbieder. Deze kan hierdoor veel winst maken. Een monopolie kenmerkt zich als een zeer ondoorzichtige markt waar zeer moeilijk toetreding mogelijk is. De aanbieder in een monopolie zal niet snel proberen de processen of producten te verbeteren omdat er geen economische prikkels komen; de afnemers zullen blijven komen omdat er geen andere optie is. Een monopolie kan op verschillende manieren ontstaan:
- door de overheid wanneer afspraken gemaakt worden over alleenrecht in ruil voor bepaalde (kwaliteits)garanties
- door patenten aan te vragen om te voorkomen dat een andere partij hetzelfde aan gaat bieden
- door technische redenen, als er bij de introductie van een nieuw product in de eerste periode slechts 1 aanbieder is die de technische mogelijkheden heeft het product te fabriceren
Monopolies die niet door de overheid zijn gereguleerd, houden vaak niet lang stand. Door de hoge winst die een monopoliepositie biedt, wordt het voor andere partijen al snel aantrekkelijk om te proberen een plaats in de markt te veroveren. Wanneer dit gelukt is, is er geen sprake meer van een monopolie.
Oligopolie
In een oligopolie zijn er enkele aanbieders van hetzelfde product. Er is verschil te maken tussen een homogene oligopolie en een heterogene oligopolie. In een homogene oligopolie bieden de partijen allemaal hetzelfde product dat zich in principe op geen enkele manier onderscheidt. De aanbieders zijn daarmee sterk afhankelijk van elkaars prijsstrategieën; als een van de aanbieders de prijs verlaagt, zal de rest moeten volgen om geen klanten kwijt te raken. Ook kunnen ze proberen de homogene oligopolie te veranderen in een heterogene oligopolie. In deze marktvorm zijn er ook maar enkele aanbieders, de producten die worden aangeboden verschillen echter voldoende van elkaar om zich te onderscheiden van de concurrentie. Hierdoor kunnen de aanbieders ook grotendeels een vrij prijsbeleid voeren. Een voorbeeld van een heterogene oligopolie is het aantal merken computers. Er zijn maar enkele soorten computers, maar elke computer heeft eigen kenmerken en uitstraling.
Monopolistische concurrentie
Deze marktvorm houdt in dat er vele aanbieders zijn die zich als monopolist gedragen. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat alle aanbieders van het product een eigen geheime ingrediënt hebben, of een speciale service leveren. Hiermee bouwen ze een eigen klantenkring op die trouw blijft aan de aanbieder. Het prijsbeleid kan de aanbieder hierdoor grotendeels zelf bepalen.
Polypolie/Volkomen concurrentie
Een Polypolie wordt ook wel volkomen concurrentie of vrije mededinging genoemd. Het is een marktvorm waarin een homogeen product door vele partijen wordt aangeboden. Er zijn ook veel afnemers van het product of de dienst. Geen enkele partij heeft grote invloed op het prijsbeleid, dit wordt door de gehele markt bepaald en blijft daardoor in evenwicht.
